كورد و سەرهەڵدانی نوێ‌ لە ئێران

عەبدوڵڵا موهتەدی

ئەو بزووتنەوەیەی كە ڕۆژی حەوتی بەفرانباری ئەمساڵ لە پتر لە هەشتا شار و شارۆچكەی ئێران سەری هەڵدا، بێگۆمان قۆناغێكی نوێی لە مێژووی خەباتی سیاسیی كۆمەڵانی خەڵك بەدژی كۆماری ئیسلامی ئێران تۆمار كرد. زۆرێك لە چالاكان و هێزە سیاسییەكان وێڕای كۆمەڵناسان و توێژەرە سیاسییەكان، لێكۆڵینەوەیان لەم سەرهەڵدانە نوێیە كردووە و بەتایبەت وێچوونەكان و جیاوزاییەكانی ئەم سەرهەڵدانەیان لەگەڵ بزووتنەوەكانی پێشوو لەوانە بزووتنەوەی سەوز داوەتە بەر لێكدانەوە.
گشتگیر بوونی سەرهەڵدانی سەرماوەز و بەربڵاوییەكەی، بێگومان بەرچاوترین تایبەتمەندییە كە ئەم بزووتنەوەیە لە بزووتنەوەكانی پێشوو جیا دەكاتەوە. لەكاتێكدا بزووتنەوەی سەوز، زۆرتر هەر لە چوارچێوەی تاران دا خولایەوە و ئەم قەتیس مانەیەوەش بوو بە هۆكارێكی سەرنەكەوتنی بزووتنەوەكە، سەرهەڵدانی سەرماوەز هەموو ئێرانی كرد بە شانۆی خەباتی خۆی و هیچ ئوستانێكی دوور و نزیك نەما كە پڕیشكەی ئەم ئاگرە نەیگرێتەوە.
جیاوازییەكی گەوەری دیكەی ئەو دووانە ئەوەیە كە بزووتنەوەی سەوز بوونەوەرێكی دوڕەگە بوو، لەلایەكەوە مەرگ بۆ دیكتاتۆر و نە غەزە و نە لوبنانی دەوتەوە و لە گردبوونەوە جەماوەرییە گەوەرەكانیدا هەڵبژاردنە پڕ لە ساختەكارییەكانی نیزامی كۆماری ئیسلامی دەبردە ژێر پرسیارەوە و ڕەوایی ئەو ڕژیمەی لەبەر چاوی هەمووان دەشكاند و دنیای لە كۆماری ئیسلامی بێزار دەكرد، كەچی هێشتا نێوكی لە منداڵدانی ئیسڵاحخوازان نەبڕابوو و ئاسۆی خۆی و ڕێبەرانی و تاكتیكەكانی و درووشمەكانی لە چوارچێوەی قەتیسكراوی ئیسڵاحخوازییەكی نەزۆك نەدەترازاند. سەرهەڵدانی سەرماوەز، بەپێچەوانە، گەمەی ئوسوولگەرا و ئیسڵاحخوازی لە ئێران بەتەواوی وەلا نا و خەڵكی لە هەمبەر دەسەڵاتی كۆماری ئیسلامی بە هەموو باڵ و لایەنەكانیەوە قوت كردەوە، ئەڵڵاهوئەكبەری شەوانی سەربانانی گۆڕی بە درووشمگەلی بەئاشكرا هەڵێنجاو لە دێمۆكراسیی سێكولار و كردنی بە بەشێك لە گوتاری سیاسی كۆمەڵگا.
ئەویان زۆرتر بزووتنەوەی چینی ناونجی خوێندەواری دەست بەدەم گەیشتووی تاران نشین بوو، ئەمیان هاتنە مەیدانی هەژاران و بێكاران و پەراوێزخراوەكان و لەوانە دەرچووانی بێ‌ئاسۆ و گیرفان بەتاڵی زانستگاكان بوو. ئەمەش نەك تەنیا جیاوازییەكی بنەمای كۆمەڵایەتی ئەو دوو بزووتنەوەیە دەگەیەنێت، بەڵكوو جیاوازی لەنێوان دوو قۆناغی ئابووریی ئێرانمان بۆ دەردەخا. دە ساڵ لەوە پێش و لە كاتی بزووتنەوەی سەوزدا هێشتا ئێران لەباری ئابوورییەوە ئاوا كاول نەببوو، هێشتا بێكاری و بێدەرەتانی ئاوا تەنگی بە میلیۆنەها لاوی ئێران هەڵنەچنیبوو، هێشتا سەدان هەزار بنەماڵە هەست و نیستیان بەدەست بانكە درۆینەكانی دەسكردی بەیتی ئاخوندەكان و سپای پاسداران نەخورابوو و نەفەوتابوو، هێشتا وزەی كڕینی خانەوادەكان ئاوا دانەبەزیبوو و چینی ناونجی ئاوا گووشراو و بێ‌داهات نەكەوتبوو، هێشتا یارانەكان لە میلیۆنەها بنەماڵە نەبڕابوون و زۆر دیاردەی دیكە. دە ساڵ لەوە پێش داتەپینی ئابووری ئاوا چارهەڵنەگر نەدەهاتە پێش چاو و دەوڵەتی ئەحمەدی نەژاد هێشتا تا ڕادەیەك تەخشان و پەخشانی پێدەكرا. ئەمجارەیان بنبەستی ئابووری لە هەمیشە چارهەڵنەگرتر و بۆ خەڵك لەبەرچاوتر و ڕانتخۆری و بێعەداڵەتی لە هەمیشە زەقترە. بودجەی ئەمساڵ ئاوێنەی باڵانوێنی دۆخی ئابووریی ئێران و ڕانتخۆرییەكەی و هەروەها پەككەوتەییەكەی و گەیشتنی بە ئاخری خەتە. ئاساییە ئەم دۆخە ئابوورییە لە بزووتنەوە كۆمەڵایەتییەكانیشدا ڕەنگی دابێتەوە.  
لەسەر ئەو جیاوازی و تایبەتمەندیانە دەتوانین زۆرتریش بڕۆین، بەڵام یەك لەو تەفاوەتانە بەلای ئێمەوە گرینگە و بەتایبەتی بۆ كوردستان جێگەی سەرنجە. بزووتنەوەی سەوز، جووڵەی ناڕەزایی تاراننشینەكان بوو، كە با لەجێی خۆشیدا ڕەوا و خاوەن هەق بووبێ‌، بەڵام نەتەوەكانی دیكەی ئێران، فەرهەنگەكانی دیكە، زمانەكانی دیكە، ناوچە و دەڤەرەكانی دیكەی ئێرانی لەخۆ نەدەگرت. بەكورتی، فرەچەشنیی لە خۆیدا نەدەنواند. سەرهەڵدانی سەرماوەزی ئەمساڵ، بەپێچەوانە، ڕێك ئەو فرەچەشنییەی لەخۆیدا بەرجەستە كردەوە. لە مەشهەدەوە سەری هەڵدا و داخوازییەكانی زۆرتر ئابووری بوو، لە كرماشان بوو بە بزووتنەوەیەكی سیاسی و شۆڕشگێڕانە و دەسكەرەوە، عەرەبی خوزستانی بەخەستی و بە گەرم و گوڕی تێوەگلا، لورستانی سەرسەختی خورۆشاند و بەلوچی پەراوێزكەوتووی تێدا هاتە مەیدان. لە جێیەك سكاڵای ماڵخوراوان بەرز كرایەوە، لە شوێنێك ئوسولگەرا و ئیسڵاحخواز خرانە توورەكەیەكەوە و تووڕ دران، لە گۆڕەپانێك درووشمی ڕێفراندۆم درا و لە یەكی دیكە یادی نیزامی پادشایەتی كرایەوە، ژنانی بوێر كردیان بە مەیدانی فڕێ‌ دانی سەرپۆشی داسەپاو و بانگی ئازادیخوازیی خۆیان بە دنیادا هەڵدا، دەروێشی تا دوێنێ‌ بێدەنگ هاتنە سەر شەقام و نیشانیان دا ئامادە نین خوێندنەوەی ئایینی تەسكی ئیدیۆلۆژی زاڵ بەسەر خۆیاندا قبووڵ بكەن، سەرەنجام كرێكارانیش بەفراوانی گەورەترین جووڵەی ساڵەهای ڕابوردووی خۆیان هێنایە سەر شەقامەكان. بەگشتی، سەرهەڵدانی سەرماوەز نواندنێكی ڕاستەقینەتری فرەچەشنی و فرەداخوازی كۆمەڵگای ئێران بوو. ئەمەش بۆ گەلی كورد جێگەی سەرنج و هەروەها جێگەی دڵخۆشییە و مانای ئەوەیە كە داخوازییەكانی ئێمەش دەتوانن و دەبێ‌ لە هەموو ئێران بێنە بیستن.
جێی خۆیەتی كە خەڵكی كوردستان بە هەموو جووڵەیەكی ئیعتیرازی بەدژی كۆماری ئیسلامی، بە هەموو بزووتنەوەیەكی ئازادیخوازانە و دادپەروەرانە لە ئێران، بە هەموو سەرهەڵدانێكی جەماورەی بۆ هەڵپێچانی ڕژیمی كۆماری ئیسلامی خۆشحاڵ بن، بە كارهاسانییەك بۆخۆیانیشی بزانن و پشتی بگرن. بەتایبەت كە بەشێكی بەرچاوی ئەو درووشمانەی لە سەرهەڵدانەكەی ئەم دواییانەدا درا و ئەو گوتارەی لەپشتیان بوو، وەكوو لابردنی نیزامی كۆماری ئیسلامی، دێمۆكراسیی سێكولار، جیایی دین و دەوڵەت، ئازادی سیاسی، یەكسانی مافی ژنان، مافی كرێكاران و دادپەروەریی كۆمەڵایەتی، نزیكەی چل ساڵ لەوە پێش لەلایەن كۆمەڵەوە، وێڕای داواكارییە نەتەوییەكان، لە كوردستانی شۆڕشگێڕ و پێشكەوتنخوازدا هاتنە ئاراوە.
خەباتی خەڵكی كوردستان كاری ئەم یەك ڕۆژ و دوو ڕۆژە نییە و بەدوای سەرهەڵدانەكەی مانگی سەرماوەزیشەوە دەستی پێنەكردووە. مافە نەتەوایەتییەكانی كورد وەكوو نەتەوەیەكیش تەنیا بە گۆڕانی نیزامی سیاسیش بەدی نایەت، بەڵام لە بەرژەوەندی كورد دایە كە ئەو بزووتنەوانە لە ئێران سەرهەڵدەن، پەرە بستێنن و گشتگیر بن و سەرەنجام كۆماری ئیسلامی بەچۆكدا بێنن. لەو پێناوەشدا هاوكاری و هاوخەباتی لەگەڵ هێزە سەراسەرییەكان لەپێناو گۆڕینی نیزامی كۆماری ئیسلامی بۆ گەلی كورد و بزووتنەوە ڕەواكەی پێویستە. وێڕای ئەوە و لە هەمان كاتدا هێنانە ئارا و ناساندن و پێداگری لەسەر مافە نەتەوەییەكانی گەلی كورد لەو پڕۆسەیەدا پێویستە بە ڕوونی و بوێرانە كاری لەسەر بكرێت.  
پرسی ئێستای ئێران چیدی ئەوە نییە كە ئایا گۆڕانكاری ڕوودەدات یان نا، بەڵكوو ئەوەیە كە ئەو گۆڕانكارییە كەی و بە چ شێوازێك ڕوو دەدا. ئایا داتەپینی ئابووری، ناڕەزایی بەرینی جەماوەری و جێگیربوونی گوتاری گۆڕانخوازی ڕادیكاڵ لە كۆمەڵگا، ناكۆكی و تێكەولێكەی ناو دەسەڵات و لە كیس چوونی تەبایی نێوان نوخبەكانی ئەو دەسەڵاتە و هەرەوها تەواو بوونی مانگی هەنگوینی ئۆباما و ئێران و بەگژدا هاتنەوەی ناوچەكە و دنیا، ئەمانە هەمووی زەمینە بۆ ڕاپەڕینێكی گەورە و بڕیاردەری جەماورەی بۆ ڕووخانی كۆماری ئیسلامی خۆش دەكەن؟ ئایا ڕەهبەرییەكی سیاسی لە ئاستی ئێران دەتوانێ‌ شكڵ بگرێ‌ كە متمانەی كۆمەڵانی خەڵك بۆخۆی دەستەبەر بكات و بزووتنەوەكە بەرەو سەركەوتن ببات؟ یان بەپێچەوانە لە نەبوونی وەها ڕەهبەرییەكدا بە شێوەیەك سەرهەڵدەدا و سپای پاسداران یان هەر هێزێكی سەركوتگەر بۆ كودەتایەكی تووندڕەوانە كەڵكی لێوەردەگرێت؟ هیچكەس ناتوانێ‌ بەدڵنیاییەوە سێناریۆی گۆڕان پێشبینی و دیاری بكا. ئەركی ئێمە كار بۆ ڕەخساندنی زەمینەی لەبارە بۆ وەدی هاتنی گەشترین و پێشكەوتنخوازانەترین سێناریۆ لە ئێران و هەروەها خوڵقاندنی گونجاوترین بارودۆخ بۆ گەلی كورد و بزووتنەوەكەیەتی.
ئەم ئامادەكارییەش زۆر لایەنی وكوو كاری ڕێكخستن، كاری ڕاگەیاندن، كاری پێشمەرگانە، كاری دیپلۆماسی و پێوەندیی كورد لەگەڵ بزووتنەوە سەرتاسەرییەكان و هتاد دەگرێتەوە، بەڵام لەسەرووی هەموویانەوە پێكهێنانی یەكگرتوویی لەنێوخۆی كوردستان و لەنێوان هێزە سیاسیەكانە كە بە گرینگترین ئامادەكاری هەژمار دەكرێت. ئێمە ساڵەهایە ئەو ڕاستییە باس دەكەین و دووپاتی دەكەینەوە. خوشبەختانە وا دیارە سەرەنجام و بە دەرس وەرگرتن لە ئەزموونەكانی پێشوومان و تەنانەت لە ئەزموونی پارچەكانی دیكەی كوردستان و لەژێر كاریگەریی سەرهەڵدانەكانی ئێران، ئەو ڕاستییە نەك هەر لە گوتار بەڵكوو لە كرداری كوردی ڕۆژهەڵاتدا جێی خۆی دەكاتەوە.

ئه‌م بابه‌ته 1085 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌

PM:01:52:11/03/2018